Kirpi Otu
(Echinaceae)
Ekinezya Künyesi
Kirpi otu (Echinaceae), papatyagiller (Asteraceae) familyasından anavatanı Kuzey Amerika’nın orta ve doğu bölgeleri olan bir papatya türü. Onu “ekinezya” adıyla tanıyor olabilirsiniz, hatta belki de soğuk algınlığına karşı koruyucu bir bitki olarak kullanıyor da olabilirsiniz.
Az sonra öğrenecekleriniz ekinezya hakkında bildiğiniz her şeyi ters yüz edecek...
Öncelikle bitkinin adı Yunanca’da kirpi anlamına gelen “ekhinos” sözcüğünden geliyor. Bitkiye bu ismin verilmesinin nedeni çiçeğin orta bölümünün bir kirpiyi andırması. İngilizce’de ise ona “coneflower” (külah çiçeği) diyorlar, bunun nedeni de çiçeğin ortasındaki kısmın koni gibi dışa çıkık olması.
En değerli türleri arasında ilaç olarak kullanılan “E. purpurea” ile “E. pallida” ve “E. angustifolia” yer alıyor.
Amerikan Kızılderilileri kirpi otu ile öksürük, boğaz ağrısı, baş ağrısı ve iltihaplı yaraları iyileştirmeye çalışmışlar. Fakat bilinenin aksine grip ya da soğuk algınlığı tedavisi için kullanmamışlar(!).
Kirpi otunun adeta grip ilacı olarak tanınmasının nedeni 1930’lu yıllarda İsveçli bir eczacının kamuoyunu bu şekilde hatalı bilgilendirmesiymiş meğer. Bitkinin soğuk algınlığını tedavi edici hatta önleyici bile olmadığı bilimsel deneylerle belirlenmiş.
Bitkinin ayrıca kemoterapi gören kanser hastalarını ilaçların yan etkilerinden koruduğuna dair bir söylenti de var fakat özetle bu çiçeğin bitki çayının umut tacirleri tarafından bu şekilde pazarlanması koskoca bir yalandan ibaret. Aksine uzun süre kullanıldığında karaciğere hasar verebileceği, çeşitli mide ve bağırsak hastalıklarını tetikleyebileceği de düşünülüyor.
Bitki çaylarını seven biri olarak şunu söyleyebilirim ki “ekinezya çayı”nın güzel bir tadı var fakat farklı uzmanlar onu 10 gün ile 3 haftadan daha uzun süre kullanmamanız gerektiğini söylüyorlar.
Aklıma dersteyken elimdeki bir bardak ekinezya çayının kokusunun bir sınıf dolusu insanı nasıl rahatsız ettiğini de şimdi anımsadım, yani kokusunu herkes sevmeyebilir...
İlaç olarak kullanımının yanı sıra kirpi otu bir süs bitkisi olarak da tercih ediliyor. Yaz boyunca açan iri çiçekleri nedeniyle bahçecilikte sevilen çiçekler arasında yer alan kirpi otu kazık kök yapan, kuraklığa ve sıcağa dayanıklı bir bitki.
Kelebeklerin gözdesi olan çiçeklerden biri olan bu güzel çiçeğin çiçeklerin dilindeki anlamı: “Endişelenme, sana ihanet etmiyorum” demekmiş.
Sevdiğiniz kişiden durup dururken sadakat simgesi olan bu çiçekleri alırsanız endişe edip etmeyeceğiniz(?) sizin bileceğiniz iş tabi ki. Fakat bahçenizdeki çiçek koleksiyonunuza kirpi otunu da eklemek isterseniz onu tohumla kolayca üretebileceğinizi ve kök ayırma yöntemleriyle çoğaltabileceğinizi de ekleyelim.