Parfüm Ağacı
(Cananga odorata)
Ylang-Ylang Künyesi
Parfüm ağacı (Cananga odorata), anonagiller (Annonaceae) familyasından Endonezya, Malezya ve Filipinler’deki yağmur ormanlarına özgü bir tropik ağaç.
Birçoğunuz onu “ylang-ylang” adıyla tanıyor olabilirsiniz. Bu isim Filipinler’de konuşulan Tagalog dilinde yaban veya vahşi doğa anlamına gelen “ilang” sözcüğünden türetilmiş. Ona parfüm ağacı deniyor çünkü bu ağacın güzel kokulu sarımsı yeşil renkteki çiçeklerinden parfüm elde ediliyor ve ayrıca bu değerli esans kokularla tedavide de kullanılıyor. Bu terapilerde yüksek tansiyon, ciltte aşırı yağlanma ve stres kaynaklı cinsel bozukluklar gibi rahatsızların giderilmesi amaçlanıyor.
Hatta benim de çok sevdiğim efsane yıldız Marilyn Monroe’nun bir zamanlar “o olmadan asla yatağa girmem” dediği Chanel No.5 adlı parfümde de parfüm ağacı esansı kullanılıyormuş...
Parfüm ağacının pek çok farklı türü var. Sarmaşık ylang-ylang (Artabotrys odoratissimus) ve sürünücü ylang-ylang (Artabotrys hexapetalus) aynı aileden sarmaşık türü olan alt türler. Bir de kısa boylu ağaç ya da çalı görünümünde olan cüce ylang-ylang (Cananga odorata var. fruticosa) var.
Parfüm ağacı, yarı gölgede ve asitli topraklarda yetişmeyi seven ve oldukça hızlı büyüyen bir orman ağacı. Yılda 2 metre boy atan ağaç 12 metreye ulaşabiliyor. Tohumdan üretilebilen parfüm ağacının tohumları, siyah meyvalarını yiyen kuşlar tarafından doğaya yayılıyor. Tropik bir bitki olan parfüm ağacını yetiştirmek isterseniz belki de ona en uygun yer, aydınlık, sıcak ve ferah bir banyo olabilir.
Gelelim parfüm ağacıyla ilgili ilginç geleneklere. Endonezya’da gerdek gecesinde yeni evlilerin yatağını bu ağacın çiçekleriyle süslemek adettenmiş. Filipinler’de ise kadınlar ylang-ylang çiçeklerinden yaptıkları kolyeler takar, dini sembol ve heykelleri bu çelenklerle süslerlermiş.
Ben en çok Madagaskar’da pek popüler olan ylang-ylang aromalı dondurmayı merak ettim...
Yazıyı Filipinler’den bir hikaye ile bitirelim: Tanrıçalar ormanda dolaşıp hangi ağacın çiçekli olması gerektiğini belirleyerek onlara uygun çiçekler verirlermiş. Mabet ağacı, Bülbülağacı, morsalkım, mango gibi ağaçlar güzel çiçeklere bürünürken bizim zavallı Ylang-ylang’a bir türlü sıra gelmemiş.
Ağaçlar birbirlerine çiçeklerini gösterip övünerek “Çiçekleri olmayan ağaçları kessinler daha iyi, onlardan ancak ateş yakmak ve ev yapmak için odun olur” dediklerini duyan zavallı ylang-ylang buna çok üzülmüş. Bir gün bardaktan boşanırcasına bastıran yağmur yaklaşan fırtınayı haber verince tüm çiçekli ağaçlar korkuyla hem toprağa hem de dökülmesini istemedikleri çiçeklerine sarılmışlar. Ylang-ylang korkmuyormuş çünkü kaybedecek tek bir çiçeği bile yokmuş.
Fırtına devam ederken iki tırtıl çiçekli ağaçlara sığınmak istemişler ama ağaçlar “Siz yapraklarımızı yersiniz” diyerek onları geri çevirmişler. Bizim yüce gönüllü ylang-ylang “Gelin”, demiş tırtıllara, “Benimle kalabilirsiniz, hatta isterseniz şu değersiz yapraklarımı bile yiyebilirsiniz”. Fırtına dindiğinde ylang-ylang dostlarını bulamadığı için üzülmüş. Derken yaprakların arasında güzel birer kelebeğe dönüşmüş olan dostlarını farketmiş.
Ylang-ylang’ın bu iyiliğini duyan tanrıçalar ona kapalıyken kanatları kapalı bir kelebeği andıran çiçeklerle ödüllendirmişler. Fakat ona sadece bu çiçekleri değil, ormandaki tüm canlıların farkedebileceği kadar güzel bir parfüm de vermişler. Böylece ylang-ylang “parfüm ağacı”na dönüşmüş...