Itır
(Pelargonium)
Itır (Pelargonium), Turnagagasıgiller familyasına ait, Güney Afrika kökenli çok yıllık bir bitki ailesidir. Ot, çalı ve sukkulent gibi pek çok farklı formda karşımıza çıkar. 17. yüzyılda Avrupa'ya getirilen ilk türünden bu yana 800'e yakın melez tür elde edilmiştir.
Bitkiye adını veren 17. yüzyıl Alman botanikçisi Johann Jacob Dillenius, ilginç bir isimlendirme yapmıştır.
Geranium ailesi tohumları turna gagasına benzediği için "Turnagagası" (Yunanca geranos) olarak adlandırılmıştı. Dillenius, Pelargonium ailesi için de tohumlarının benzerliğinden dolayı "Leylekgagası" (Yunanca pelargos) ismini önermiştir.
Sıklıkla karıştırılsalar da, çiçeklerine yakından bakarak ayırt edebilirsiniz:
- Geranium (Sardunya): 5 taç yaprağının hepsi birbirinin aynıdır.
- Pelargonium (Itır): Üstteki 2 taç yaprak ile alttaki 3 yaprak büyüklük ve biçim olarak farklıdır. Sapları daha kalındır ve tohumları tüylüdür.
Japon Böceği İçin Tuzak: Itır genellikle kelebekleri çeker ama "Japon böceği" (Popilla japonica) gibi tarım zararlıları için ölümcüldür. Bu böcekler ıtır yaprağı yediğinde felç geçirir!
Şifa: Çiçek ve yapraklarından yapılan çay bağırsak solucanlarını düşürmeye yarar. Pelargonium sidoides türü bronşit tedavisinde, gül kokulu türden elde edilen yağ (geranol) ise detoks ve aromaterapide kullanılır.
Itırın en büyüleyici yanı, sadece çiçek rengi değil, yapraklarının sunduğu koku yelpazesidir. Kültür türlerinde şu kokulara rastlayabilirsiniz:
Limon - Gül - Nane - Çilek - Elma
Tarçın - Badem - Fındık - Portakal
Sanırım bu yazıyı okuyan herkes gidip sardunyasına (veya ıtırına!) daha yakından bakacak ve belki de yıllardır yanlış tanıdığı bitkisiyle yeniden tanışacak...