Kocayemiş
(Arbutus unedo / Çilek Ağacı)
Kocayemiş (Arbutus unedo), fundagiller familyasından, çalı veya ağaç formunda olabilen, doğa yürüyüşlerinin en keyifli sürprizlerinden biridir. Akdeniz kökenli olmasına rağmen İrlanda gibi kuzey ülkelerinde bile yetişebilir. Olgunlaştığında kızaran, içi çekirdekli ve çileği andıran meyveleri nedeniyle ona "Çilek Ağacı" da denir.
Latince soyadı "Unedo", ünlü filozof ve doğa tarihçisi Plinius'un "Unum tantum edum" (Sadece bir tane yerim) sözünden gelir.
Peki Plinius bunu neden söyledi? Ya tadı bir tane daha yenemeyecek kadar yoğundu, ya da o kadar lezzetliydi ki bir tanesi bile yetiyordu. Karar sizin!
Lezzet: Tadı incire benzetilse de kendine has bir aroması vardır. Reçel, likör yapımında kullanılır.
Uyarı: Fazla yendiğinde (özellikle fermente olmuşsa) "ayıları sarhoş ettiği" söylenir. Çiğ olarak aşırı tüketilmesi kimyasal içeriği nedeniyle tavsiye edilmez.
Bahçe: Sıcağa ve kuraklığa dayanıklıdır ancak sert rüzgarları sevmez. pH'ı 7'den büyük, az nemli topraklarda mutlu olur.
Ülkemizde iki türü vardır ve birbirine çok benzerler:
- Kocayemiş (A. unedo): Çiçekleri çan şeklinde ve pembemsidir. Yaprak kenarları tamamen dişlidir. Sonbaharda çiçeklenir.
- Sandal Ağacı (A. andrachne): Çiçekleri beyazdır. Yaprak kenarları düz veya düzensizdir. İlkbaharda çiçeklenir. Meyvesi daha az lezzetlidir.
İspanya: Madrid kent armasında, bir çilek ağacına (Kocayemiş) uzanıp meyve yiyen bir ayı vardır. Şehrin meydanında bunun meşhur bir heykeli de bulunur.
İtalya: İtalyan bayrağındaki renklerin bu bitkiden geldiği söylenir: Yeşil (yapraklar), Beyaz (çiçekler) ve Kırmızı (meyveler).
Ben üstat Plinius gibi "sadece bir tane yerim" sözünü veremiyorum kendisine... Afiyet olsun!