Lohusa Otu
(Aristolochia)
Lohusa Otu (Aristolochia), 500'den fazla türe ev sahipliği yapan, yaprak döken ve dökmeyen türleri bulunan ilginç bir sarmaşıktır. Ben bu bitkiye en son Hatay gezimde, yüksek kayalıklardan sarkan dikenli dalları ve morumsu tüylü çiçekleriyle rastlamıştım.
Yabancılar, çiçeğinin ağzı aşağı dönük şeklinden dolayı ona "Hollandalının Piposu" (Dutchman's Pipe) derler.
Bilimsel adı ise Yunanca aristos (en iyi) ve locheia (doğum) kelimelerinden gelir. Çiçeğin şekli rahim kanalına benzetildiği için eskiden doğumu kolaylaştırdığına inanılırmış. İlk kez Aristoteles'in öğrencisi Theophrastus tarafından kayda geçirilmiştir.
Dışarıdan bakıldığında etçil bitkiyi andırsa da aslında etçil değildir. Kötü kokusuyla böcekleri çeker, çiçeğin içindeki kıllar yardımıyla onları hapseder. Amacı onları yemek değil, üzerine bolca polen bulaştırıp tozlaşmayı sağlamaktır; işi bitince böceği serbest bırakır.
Ayrıca Kırlangıçkuyruklu kelebeklerin tırtılları için temel besin kaynağıdır. Tırtıllar bu bitkiyi yiyerek vücutlarında zehir biriktirir ve kuşlara yem olmaktan kurtulurlar.
Bu bitki "aristolokik asit" içerir ve bu madde ciddi bir böbrek toksini ve kanserojendir.
Tarihi Uyarı: 1990'larda Belçika'da bir zayıflama kliniğinde, içinde Lohusa Otu (A. clematitis) bulunan bitkisel karışımlar yüzünden 105'ten fazla hastanın böbrekleri iflas etmiş, çoğu diyalize veya nakle muhtaç kalmıştır. Bitkisel ürün kullanırken ehliyeti olmayan kişilerden kesinlikle uzak durulmalıdır.
Çiçero'ya göre, rüyasında bu bitkinin yılan ısırığını iyileştirdiğini gören "Aristolochos" adlı bir adamdan da ismini almış olabilir.
Gerçekten de tarih boyunca (Antik Yunan, Roma, Mısır, Çin ve Kızılderili kültürlerinde) yılan sokmalarında, ateş düşürücü ve ağrı kesici olarak kullanılmıştır. Ancak zehirli yapısı o çağlarda da bilindiğinden hep dikkatle yaklaşılmıştır.